Onlangs las ik, met tussenpozen, “Doorgaan is niet hetzelfde als loslaten” van Gina Moffa. Dit boek is geschreven voor mensen die rouwen. Omdat ze een dierbare hebben verloren, maar er wordt hier en daar ook verwezen naar situaties als gezondheid of werk en andere verlieservaringen. Want als je chronisch ziek wordt, of op een andere manier met grote veranderingen te maken krijgt door bijvoorbeeld verlies van je baan of je relatie, dan voelt dat soms ook als een behoorlijk zwaar rouwproces. Boeken met eenzelfde strekking zijn er bijvoorbeeld van Manu Kierse en Tine van Ingelgem.

De toon van dit boek is helder, alsof je rechtstreeks in gesprek bent met de schrijver. Alsof zij tegenover je aan tafel zit met een kop thee, of naast je op de bank. Luisterend naar jouw pijn, jouw onmacht van “Hoe nu verder?” 
Soms vertelt ze een stukje van haar eigen ervaring, zoals een vriendin zou doen die zich net zo kwetsbaar durft open te stellen naar jou als jij naar haar.

Gina heeft het over drie soorten reacties bij mensen; zij die je onvoorwaardelijk steunen, zij die je ontwijken en zij die met dooddoeners meer pijn veroorzaken dan steun bieden. Bij langdurig en/of onzichtbaar ziek zijn, ervaren velen een vergelijkbaar verlies. En vergelijkbare reacties, of juist het uitblijven daarvan.

Dit is helaas vaak realiteit als iemand waar je veel om gaf is overleden, maar ook wanneer iemand zieker is dan een flinke griep van twee weken, of een gecompliceerde beenbreuk die na twee maanden grotendeels is hersteld en de revalidatie wordt opgestart. Dan moet alles weer zoveel mogelijk “normaal” worden, wat dat dan ook moge zijn.

Rouw is in geen twee situaties hetzelfde, bij geen twee personen vergelijkbaar. Zelfs wanneer dezelfde persoon meerdere verliezen lijdt binnen een bepaalde periode kan dat op verschillende manieren tot uiting komen.

Ik ben het gaan lezen na het meest recente verlies, in de hoop er iets uit te halen om mijn beste vriendin te kunnen steunen en daarnaast zelf misschien nieuwe inzichten op te doen. Ik herken sommige onderdelen ook bij vriendinnen, lotvriendinnen en familie.

De ene keer sta ik steviger in mijn schoenen dan de andere. Soms volgen verlieservaringen elkaar te snel op waardoor ook rouw opstapelt. Hoe kom je er dan doorheen? Hoe kan je iemand die rouwt steunen en wat moet je vooral níet doen of zeggen?

Ik zie het als een soort Jenga toren; steeds als iemand een dooddoener uitspreekt, je uit de weg gaat, of vindt dat het tijd wordt om weer “normaal te doen”, wordt er een houtje uit de stapel getrokken. Soms zo snel en onbehouwen dat je compleet instort. Als iemand de juiste steun biedt, blijft de toren stevig staan, ook als er een gat in ontstaat.

Overspoeld worden door rouw, gemis, verdriet, misschien ook een gevoel van boosheid en frustratie of dat je juist opluchting of acceptatie ervaart:

er . staat . geen . tijd . voor!

Niemand kan bepalen hoe lang jij jouw pijn mag voelen, of hoe snel je weer blij mag zijn. Dat is aan jou! Het verloopt ook nooit lineair, het gaat kriskras door elkaar. Het bestaat naast elkaar, achter elkaar én tegelijkertijd. Dat kan verwarrend zijn.

• Steun iemand die rouwt om wie of wat er niet meer is.
• Bied een luisterend oor, zonder oordeel.
• Bied een schouder, of praktische, concrete hulp.
• Blijf (binnen jouw eigen grenzen) beschikbaar.
• Vraag wat je kunt doen om diegene een mooiere dag te bezorgen. Blijven er klusjes liggen, wil je er een keer samen op uit, zal ik voor je koken? Dat soort dingen.
• Stuur een foto of (rustige) video van wat je aan het doen bent. Zo betrek je iemand toch bij je leven.
• Weet je niet goed wat je moet zeggen? Zeg dát dan! Zeg dat je het vervelend vindt voor de ander, maar dat je niet weet hoe je ermee om moet gaan. Stel vragen, leg uit wat je zelf voelt waardoor je het zo lastig vindt om iets te vragen of te zeggen. Dan ontstaat er een echt gesprek en raak je elkaar niet kwijt.

De ander zal misschien even nodig hebben om te ontdekken wat hij of zij nodig heeft of om daaraan toe te geven, maar zal je gebaar enorm waarderen!

Beter dan een oorverdovende stilte…